સુપ્રીમ કોર્ટે ઈલેક્ટોરલ બોન્ડને ગેરબંધારણીય ગણાવીને પ્રતિબંધ મૂક્યો, ખરીદદારોની યાદી જાહેર કરવામાં આવશે

સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી બોન્ડ કેસ પર પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ સ્કીમને ગેરબંધારણીય જાહેર કરી અને તેના પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે, આ યોજના આરટીઆઈનું ઉલ્લંઘન છે. એટલું જ નહીં સુપ્રીમ કોર્ટે SBIને 6 માર્ચ સુધીમાં ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ વિશે માહિતી આપવા માટે કહ્યું છે.

ચૂંટણી બોન્ડની માન્યતા પર સવાલ ઉઠાવતી કુલ ચાર અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં આ અંગે સુનાવણી કરી હતી અને નવેમ્બરમાં નિર્ણય સુરક્ષિત રાખ્યો હતો. ગુરુવારે ચૂંટણી બોન્ડ યોજનાને પડકારતી અરજીઓ પર ચુકાદો સંભળાવતા CJI DY ચંદ્રચુડે કહ્યું કે, બેન્ચનો નિર્ણય સર્વસંમત છે. જોકે, આ કેસમાં બે નિર્ણયો છે, પરંતુ નિષ્કર્ષ એક છે.

અમે સરકારની દલીલો સાથે સહમત નથી – સુપ્રીમ કોર્ટ

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે સરકારની દલીલ હતી કે આ યોજનાથી કાળું નાણું અટકશે. પરંતુ આ દલીલ લોકોના જાણવાના અધિકારને અસર કરતી નથી. આ યોજના આરટીઆઈનું ઉલ્લંઘન છે. કોર્ટે કહ્યું કે સરકારે દાતાઓની ગોપનીયતા જાળવવી જરૂરી માન્યું. પરંતુ અમે આ સાથે સહમત નથી.

કોર્ટે કહ્યું, ચૂંટણી બોન્ડ યોજના કલમ 19 1(a) હેઠળ સુરક્ષિત જાણવાના મૂળભૂત અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે. જો કે, દરેક દાન સરકારી નીતિઓને પ્રભાવિત કરવા માટે નથી હોતું. રાજકીય જોડાણને કારણે લોકો દાન પણ કરે છે. આ વાત જાહેર કરવી યોગ્ય નથી. તેથી, નાના દાન વિશેની માહિતી જાહેર કરવી ખોટું હશે. વ્યક્તિનું રાજકીય વલણ ગોપનીયતાના અધિકાર હેઠળ આવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય વિશે મોટી વાતો

  • ચૂંટણી બોન્ડ યોજના ગેરબંધારણીય.
  • ઈલેક્ટોરલ બોન્ડ સ્કીમ આરટીઆઈનું ઉલ્લંઘન છે.
  • 2017માં ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટમાં કરવામાં આવેલ ફેરફાર (મોટા ડોનેશનને પણ ગોપનીય રાખવા) ગેરબંધારણીય છે.
  • 2017માં જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમમાં કરાયેલો ફેરફાર પણ ગેરબંધારણીય છે.
  • કંપની એક્ટમાં થયેલો ફેરફાર પણ ગેરબંધારણીય છે.
  • આ સુધારાઓને કારણે ટ્રાન્ઝેક્શનના હેતુ માટે આપવામાં આવેલા દાનની માહિતી પણ છુપાયેલી છે.
  • SBIએ તમામ પક્ષો દ્વારા મળેલા ડોનેશનની માહિતી 6 માર્ચ સુધીમાં ચૂંટણી પંચને આપવી જોઈએ.
  • ચૂંટણી પંચે આ માહિતી 13 માર્ચ સુધીમાં પોતાની વેબસાઈટ પર જાહેર કરવી જોઈએ.
  • રાજકીય પક્ષોએ એવા બોન્ડ પરત કરવા જોઈએ જે હજુ સુધી બેંકને રોકડ કરવામાં આવ્યા નથી.

ચૂંટણી બોન્ડ યોજના શું હતી?

કેન્દ્ર સરકારે 2018માં ચૂંટણી બોન્ડ યોજના શરૂ કરી હતી. રાજકીય પક્ષોને મળતા ભંડોળમાં પારદર્શિતા લાવવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે તેની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. તેને રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવતા રોકડ દાનના વિકલ્પ તરીકે જોવામાં આવતું હતું. સ્ટેટ બેંકની 29 શાખાઓમાં ચૂંટણી બોન્ડ ઉપલબ્ધ હતા. આના દ્વારા કોઈપણ નાગરિક, કંપની કે સંસ્થા કોઈપણ પક્ષને દાન આપી શકે છે. આ બોન્ડ્સ રૂ. 1000, રૂ. 10 હજાર, રૂ. 1 લાખ અને રૂ. 1 કરોડના હોઈ શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે દાતાએ બોન્ડમાં પોતાનું નામ લખવું પડતું નથી.

જો કે, આ બોન્ડ માત્ર તે જ રાજકીય પક્ષો મેળવી શકે છે જે લોકોના પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ 1951ની કલમ 29A હેઠળ નોંધાયેલા હોય અને જેમણે છેલ્લી લોકસભા અથવા વિધાનસભા ચૂંટણીમાં એક ટકાથી વધુ મત મેળવ્યા હોય.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top